ಬಂಧನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಗಳು (Rights during Arrest)
"ಪೊಲೀಸರು ಹಿಡಿದರೆ, ಕಾನೂನು ಬಿಡಿಸುತ್ತೆ!"
ಪೊಲೀಸರು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಬಂಧಿಸಿದಾಗ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಪೊಲೀಸರು ಮನಬಂದಂತೆ ವರ್ತಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಡಿ.ಕೆ. ಬಸು (D.K. Basu) ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಈ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
1. ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯುವ ಹಕ್ಕು
ಪೊಲೀಸರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಬಂಧಿಸುವಾಗ, ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸೆಕ್ಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ವಾರೆಂಟ್ ಇಲ್ಲದೆ ಬಂಧಿಸಿದರೆ, ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಲಿಖಿತವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು.
2. ಬಂಧನ ಮೆಮೊ (Arrest Memo)
ಬಂಧನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು 'ಅರೆಸ್ಟ್ ಮೆಮೊ' ತಯಾರಿಸಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿ:
- ಬಂಧನದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ದಿನಾಂಕ.
- ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಹಿ.
- ಒಬ್ಬ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಸಹಿ (ಕುಟುಂಬದವರು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯರು) ಇರಬೇಕು.
3. ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಹಕ್ಕು
ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಬಂಧನದ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಕೋರಬಹುದು. ಪೊಲೀಸರು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ.
4. 24 ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮುಂದೆ ಹಾಜರು
ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ 24 ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ (ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಹತ್ತಿರದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ (ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ) ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಬೇಕು. 24 ಗಂಟೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪೊಲೀಸರು ಯಾರನ್ನೂ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ.
5. ವಕೀಲರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹಕ್ಕು
ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಕೀಲರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಲು ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹಕ್ಕಿದೆ.
6. ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆ (Medical Examination)
ಬಂಧನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಂತರ ಪೊಲೀಸರು ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸದಂತೆ ತಡೆಯಲು, ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಬಹುದು. ದೇಹದ ಮೇಲಿರುವ ಗಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೈದ್ಯರು ವರದಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
7. ಮೌನವಾಗಿರುವ ಹಕ್ಕು (Right to Silence)
ಪೊಲೀಸರು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವಾಗ, ತನಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುವಂತಹ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನೀಡದೆ ಮೌನವಾಗಿರಲು ಆರೋಪಿಗೆ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆ ಬರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ.
ಮಹಿಳೆಯರ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಗಳು
- ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ (ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ) ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಬಂಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. (ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಅನುಮತಿ ಬೇಕು).
- ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುವಾಗ ಮಹಿಳಾ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಇರಲೇಬೇಕು.
- ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಕರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ, ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕು (ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ).
ಗಾದೆ: "ಕಳ್ಳನ ಹೆಂಡತಿ ಎಷ್ಟ್ ದಿನ ಅಳ್ತಾಳೆ?" ಅಂತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಳ್ಳನಿಗೂ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆ!